Ta kuminsá ku deseá tur hende un bon dia. Tin un diferensia fundamental entre wak kon bo ta aktua konforme espíritu di Lei i wak kon bo ta pasa dor di e inevitabel wowonan den reda. Den demokrasianan avansá (den e mesun sistema, e diferensia den nivel ta wòrdu determiná dor di e aktornan) e aktornan ta mantené masha reserva (“terughoudendheid”) ante lokual ta afektá integridat di e sistema.
****
Ta un muestra di ignoransia molestioso ora ku aktornan polítiko ta kere ku forma un mayoria ta enserá ku esnan ku ta forma e mayoria tin ku imponé nan boluntat (akshonamentu diktatorial) riba demas. E prinsipio ta ku kaminda no a yega na konsenso (e intenshon mester ta pa busk’é) e lokual mayoria ta sostené ta bira e desishon, pero ku den ehekushon ta tene kuenta ku e minoria.
****
Rekurí na táktika pa tapa boka di kualke miembro òf grupo di miembro di Parlamento ta un akto ku ta representá un violashon grave di e prinsipionan demokrátiko. Te na momentu ku bo ke evitá òf stroba kualke miembro òf grupo di miembro pa atendé un determinado asuntu, bo no ta rekurí na ningun sorto di akshon ku ta representá un atentado brutal kontra di prinsipionan demokrátiko.
****
Bo ta laga e reunion kuminsá, laga esnan ku a pidi e reunion hiba palabra i bo ta ignorá nan (“doodzwijgen”). Bo mester mustra e disiplina stratégiko si pa no reakshoná ni riba lokual por pika bo kueru. Despues ku esnan ku a pidi e reunion a papia nan promé i di dos tanda, bo ta sigui ku lokual ta na órden di dia. E silensio di demas su impakto ta ku e ta bira un plataforma pa pasa riba e lokual a keda papiá durante dje reunion.
****
Despues ku mi a apuntá ku PAR a habri kaminda pa un outogòl, ku e reunion ku nan a pidi, mi mester konstatá ku koalishon pa akshonamentu di presidente di Parlamento, drs. Ivar Asjes i lider di frakshon di MFK, Dean Rozier, ta esnan ku a bora nan propio gol. Ami no ta komprondé kon nan no ta komprondé ku no por sirbi un kousa dor di akshoná kontra di su prinsipionan.
****
Mi no por hasi otro ku ripití mi apresiashon di basta tempu atras ku riba tèrmino korto i te hasta mediano, lo no bini kambio den e aserkamentu erátiko di gobernashon polítiko na Kòrsou. Un grupo ku influensia signifikativo riba resultado elektoral (e votadó barbulètè), su eskoho ta basá riba kosnan hopi trivial (kende ta “cute”, unda tin e mihó ambiente, ets). Asuntunan real di gobernashon i prinsipionan fundamental di e sistema no ta riba nan radar. Tòg ta elektorado mester trese e kambio den repartishon di poder ku ta nesesario pa maneho haña mihó efektividat (avanse den direkshon di meta i ophetivonan) i efisiensia.
****
Kòrsou ta pagando e preis di deterioro di e herensia sosio kultural (e kuadro di balor i norma ku ta identifiká i mara e kolektividat). No tabatin i no tin maneho sosio kultural pa pretendé ku por lo pronto lo tin mehoransa den e “commitment” ante e sistema demokrátiko i un eventual direkshon di maneho pa pais.
****
E úniko manera pa yega na efektividat i efisiensia duradero (resultado insidental no ta sirbi pa hasi ekspreshon di maneho) ta di halsa i mantené sierto nivel di maneho. E nivel ta determiná pa e manera (aserkamentu) di hasi kos. E aserkamentu ku ta huisioso, kouteloso, kuidadoso i transparente no por ta otro ku unu metódiko, ku rèspèt pa regla, i espasio pa diversidat di pensamentu. Efektividat i efisiensia por lo general ta komun den organisashonnan ku ta utilisá e sistema di “feedback” pa saka siñansa.
****
Un di e motibunan ku serka nos (pues un kuestion mará na e kultura sosio polítiko) e mayoria di akadémiko ta frakasá komo polítiko (lesa bon, polítiko i no gobernante) ta ku nan ta faya na komprondé ku polítika ta utilisadó di vários disiplina i no ta un dje disiplinanan ku nan ta versá den dje manera dosente, ekonomista, hurista, biólogo, ets, ets. Un akadémiko ku ta kuida su integridat profeshonal, por lo general ta resistí e tendensia di tumamentu di posishon “a priori” (pues kontra dje filosofia akadémiko) den e afan pa defendé i kuida imáhen polítiko.
****
E akadémikonan ku si ta eksitoso komo polítiko (spesialmente den e aspekto elektoral) por lo general no ta e mihó ehekutivonan, pasobra nan ta komprometé integridat profeshonal pa krea i òf mantené popularidat. Den komunidatnan kaminda nivel general di konosementu/abilidat i mas ku tur kos e mentalidat ta mas haltu (horizonte ta ménos estrecho i asuntunan manera étika i moralidat tin mas peso den e filosofia di bida generalisá), partisipashon eksitoso di akadémikonan den polítika ta mas komun (e diferensia ta sinta den e realidat sosio polítiko establesé).
****
E disposishon mental di un hende ta keda reflehá den su intenshon i akshonamentu pa realisá sierto meta. Sirkunstansia sa tin e kustumber di obligá un hende pa buska i krea argumentunan (ekonómiko, hurídiko òf kualke otro) pa bende sierto desishon ku e ta sinti su mes preshoná (e aktor ta den un proseso pa silensiá e preshon interno i ta den direkshon pa hasi e lokual ta fortifiká su posishon serka otronan) pa tuma.
****
Pa falta di e ambishon pa hiba polítika den kuadro di e filosofia demokrátiko i segun e reglanan di wega, na sierto momentu bo ta ripará ku tin e falta di disposishon mental pa internalisá e reglanan dje sistema di gobernashon demokrátiko. Tin un mayoria molestioso ku ta den e elenko polítiko ku ta kai bou di e kategoria di komedó di webu ku no sa, ni ta interesá di sa ta kuantu doló e galiña a pasa aden pa produsí e webunan. Nan ta matando e galiña ku ta poniendo e webunan di oro ku nan ta komiendo.
****
Ta p’esei tambe masha hopi kos ta pasando ku ta mas propisio den un repúblika di banana ku nan ta pas denter di un estado di derecho ku ta produkto di esfuerso di ilustre polítikonan manera un Doktor Moises Frumencio da Costa Gomez. Ku otro ilustre polítiko manera Juancho Evertsz di felis memoria, por a pone Gobièrnu ulandes na nan punto, no ta meramente kuestion di karakter, pero di su disposishon mental pa dominá e materia.
****
Skina di Sòrti ta ripití ku nos meta ta di fomentá un desaroyo di pensamentu krítiko den komunidat i komo tal nos no ta pro ni kontra persona, pero ta sostené òf rechasá desaroyo, posishon i desishon. Te otro mañan ku poder di Dios. Kòrda ku bo kontribushon dirigí na This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it ta bonbiní.











