|
Kolumna Bob Harms
Submitted by admin on Thu, 31/07/2008 - 19:25.
Despues di kasi 9 aña ta skibi un kolumna den e prestigioso korant aki, m’a kuminsá puntra mi mes si tabata mihó pa en bes di ta kolumnista, m’a bira trahadó di sapatu. Pasobra, no ta pasa un siman, un kolumna, ku hendenan unda ku ta na mundu, ta kue e loke mi a skibi bisti, tum’é asina personal i kue bistié manera e proverbial sapatu. Ta manera un sapaté, ku kua sapatu k’e traha, ta pas “de eerste de beste” ku kue bistié. Inkreibel. Si en realidat ta sapatu mi tabata traha, masha dia lo mi a bira un magnate di sapatu. Un “Prada”, “Florscheim”, “Bali” of “Nike”. Mi ta paga masha atenshon ora mi ta skibi mi kolumna pa mi no ofendé niun hende. Sigur pa mi no bira personal. Ora mi menshoná nòmber mes, ta pa mi indiká un persona embolbí den e sirkunstansia riba kua mi ta skibi. Ku otro palabra, e persona no ta importámi. T’e sirkunstansia ta konta. Kiko mi ta gana dor di bira personal? Ki benefisio un persona ku ta tuma e molèster di lesa mi kolumna tin, di lesa kosnan personal di otro hende? Niun. Banda di esei, m’a haña sufisiente edukashon di mi mama Shon Me i mi tata Fenton (tur dos den felis memoria!) pa sa ku den un diskushon, no ta e hende ta importante, sino e tópiko, e “issue” riba kua ta debatiendo. Un kos si! Mi no tin miedu di skohe ni señalá tópikonan ku otronan lo preferá pa laga un banda. Kolumna ku un kontenido tribi? Si. Kontroversial? No! Chupa for di dede? Hamas.
Submitted by admin on Tue, 15/07/2008 - 22:23.
Mi ta kòrda novèmber 15 aña pasá, tempu ku tabata hasiendo gestionnan pa lanta Partido Antia Restrukturá. Ounke tur esnan presente tabatin mil i un motibu personal pakiko nan kier a drenta polítika (bèk), tur tabata uni den un solo pensamentu polítiko: kon kibra e poder polítiko di Partido Nashonal di Pueblo, ku e tempu ei, dirigí pa señora Maria Liberia-Peters, tabatin e poder polítiko kasi apsoluto na Kòrsou. Prinsipalmente despues di e referèndem di ’93, ora ku e órden polítiko na mando e tempu ei a mustra bon kla, ku no tabata nan intenshon pa duna kontenido na e deseo di pueblo di Kòrsou pa e islanan antiano keda huntu den Antia di 5. “Referèndem ta referèndem, elekshon ta elekshon” tabata e kontesta di señora Liberia-Peters kada biaha ku prensa puntr’é si e lo “respetá” resultado di e referèndem ei. Pues ku otro palabra, Partido Nashonal tabata e “nemesis” polítiko di PAR. E “enemigu” ku PAR a usa semper komo referensha pa mustra kon diferente e si ta for di “polítika tradishonal”. E enemistat polítiko aki a perdurá te na 1998, kulminando den pitu di elekshon ku un kaso den korte di hustisia ku lider polítiko di Nashonal di e tempu ei, señora Suzy Camelia-Römer a entamá kontra PAR, pasobra PAR a referí na su persona den un spòt di televishon ku el a “sufri” un kantidat di skandal tempu e tabata minister di Hustisia.
Submitted by admin on Wed, 18/06/2008 - 10:57.
Mi kurason a dal un salto di legria, ora ku mi a lesa den korant ku Bestuurscollege di Kòrsou a disidí pa lanta un komishon ku lo karga e nòmber di e gran i inolvidabel outor i benefaktor, Boeli van Leeuwen. Mas legria a drenta mi alma ora mi ta tuma nota di e enkargo di e komishon ku a haña, esta pa determiná kriterionan ku mester sirbi komo base pa otorgá un premio “Boeli van Leeuwen” na personanan den komunidat ku hasi nan mes meritorio pa tal premio. Mi tin un sugerensia. En bes di hasi e premio aki unu literario, por fabor hasié unu periodístiko. Mi ta kere ku Boeli van Leeuwen lo keda masha kontentu si e sa ku ta usa su nòmber i su espíritu literario pa premiá personanan ku destaká den mundu periodístiko. Boeli lo ta kontentu si e sa ku lo premiá e periodista ku durante aña a destaká pa su ophetividat; pa su rèspèt pa e kódigo profeshonal di periodismo; pa su sentido di investigashon na nòmber di esnan ku no ta kapas pa hasi esaki nan mes; pa su defensa den prinsipionan demokrátiko; pa su estilo prosaiko di skibi i hopi importante, pa su uso respetuoso i leal di nos idioma PAPIAMENTU! Boeli ta progenitor di un di mihó periodistanan ku Kòrsou a konosé, Anna van Leeuwen. Un periodista ku a destaká su mes pa su sentido investigativo i su afan pa, apesar di ta krítiko, semper pone ophetividat dilanti. Mi mes a konosé Boeli semper komo un persona ku a stimulámi pa ta kritiko den mi trabou komo periodista. “Puntra, puntra i sigui puntra, te ora ku “e bèrdat” di e asuntu sali na kla” tabata su mantra. “I ora “e bèrdat” ei revelá su mes, skibié ku ophetividat i hustisia”.
Submitted by admin on Wed, 18/06/2008 - 10:56.
No tin awa pa laba. E loke tur hende ku un tiki noshon di gobernashon por a spera, a bira realidat. A aplasá e fecha riba kua e kambionan estatal pa Kòrsou i St. Maarten mester drenta na vigor i ku esei, e saneamentu di debe eksterno di Kòrsou tambe. Di un forma masha “Nanzi”, Ulanda a kore firma e akuerdo di SEI (Inisiativa Sosial Ekonómiko) ku gobièrnu di Antia, pa no laga señora Emily de Jongh-Elhage man bashí. No te a primintí pueblo ku e kambionan estatal lo nifiká “bienestar” pa pueblo. Echo ta keda si, ku e pipitanan di pinda ku señora de Jongh-Elhage a haña ku SEI ta ñaña kompará ku e 5 mil mion florin ku eksonerashon di e debe di Kòrsou lo a trese. Mi ta duda ku señora de Jongh-Elhage por logra muchu bienestar pa pueblo ku 180 mion florin. Polítikonan, spesialmente esnan pro “slotverklaring”, tin masha hopi di bai splika pueblo. A pinta pueblo serunan di oro, riunan di honing i dicha eterno na momentu ku Kòrsou haña su Status Outónomo den Reino i Ulanda guli nos debe di míles di mion di florin. Niun hende tabatin e kordura di bai splika pueblo ku ta trata aki di un proseso kompliká, ku sigur no ta realisabel den 1-2-3. Djis chèk Aruba. Ku un pueblo pará manera 1 blòki tras di e ideal di separashon for di Kòrsou mes a dura mas ku 20 aña promé ku nan Status Aparte a bira un realidat. Ku e proseso pa Kòrsou i St. Maarten haña un Status Outónomo den Reino ta 10 biaha mas kompliká ku e Status Aparte di Aruba, ta un echo. Mas ainda pa esnan responsabel pa kanalisá e proseso aki usa tur medio na nan alkanse pa splika, bolbe splika i sigui splika pueblo na plaka chikí kon e proseso ta hinká den otro i kiko ta e espektativanan. Nèt loke nan niun a hasi!
Submitted by admin on Tue, 27/05/2008 - 19:17.
No tin awa pa laba. E loke tur hende ku un tiki noshon di gobernashon por a spera, a bira realidat. A aplasá e fecha riba kua e kambionan estatal pa Kòrsou i St. Maarten mester drenta na vigor i ku esei, e saneamentu di debe eksterno di Kòrsou tambe. Di un forma masha “Nanzi”, Ulanda a kore firma e akuerdo di SEI (Inisiativa Sosial Ekonómiko) ku gobièrnu di Antia, pa no laga señora Emily de Jongh-Elhage man bashí. No te a primintí pueblo ku e kambionan estatal lo nifiká “bienestar” pa pueblo. Echo ta keda si, ku e pipitanan di pinda ku señora de Jongh-Elhage a haña ku SEI ta ñaña kompará ku e 5 mil mion florin ku eksonerashon di e debe di Kòrsou lo a trese. Mi ta duda ku señora de Jongh-Elhage por logra muchu bienestar pa pueblo ku 180 mion florin. Polítikonan, spesialmente esnan pro “slotverklaring”, tin masha hopi di bai splika pueblo. A pinta pueblo serunan di oro, riunan di honing i dicha eterno na momentu ku Kòrsou haña su Status Outónomo den Reino i Ulanda guli nos debe di míles di mion di florin. Niun hende tabatin e kordura di bai splika pueblo ku ta trata aki di un proseso kompliká, ku sigur no ta realisabel den 1-2-3. Djis chèk Aruba. Ku un pueblo pará manera 1 blòki tras di e ideal di separashon for di Kòrsou mes a dura mas ku 20 aña promé ku nan Status Aparte a bira un realidat. Ku e proseso pa Kòrsou i St. Maarten haña un Status Outónomo den Reino ta 10 biaha mas kompliká ku e Status Aparte di Aruba, ta un echo. Mas ainda pa esnan responsabel pa kanalisá e proseso aki usa tur medio na nan alkanse pa splika, bolbe splika i sigui splika pueblo na plaka chikí kon e proseso ta hinká den otro i kiko ta e espektativanan. Nèt loke nan niun a hasi!
Submitted by admin on Mon, 19/05/2008 - 18:40.
A para bira un kustumber fastioso den paisnan di reino unda ta papia papiamentu pa ‘cueste lo que cueste’, buska manera pa baha e gobièrnu na mando. No ta importá di ki forma esei sosodé. E por ta traishon polítiko, interesnan di gremio òf di persona i manera nos por mira último tempu, via di akshon sindikal òf di un grupo di trahadónan. Ku tipo di akshonnan asina ta duna resultado, ta un pregunta grandi. Echo ta, ku pa dianan largu, komunidat, ku otro palabra, hendenan inosente, ta esnan ku ta sufri. Pa no papia mes di ekonomia di e isla. Un par di siman atras, Aruba tabata na bùrt. Pa 7 siman un grupo grandi di empleado públiko a subi kaya pa demandá gobièrnu un kompensashon pa subida di kosto di bida. For di kuminsamentu tabata bisto pa esun ku dos dede di sintí ku e ’sindikatonan den akshon’, manera nan a yama nan mes, no tabatin un strategia deliniá pa logra nan meta. Esnan ku a sigui djaserka e lucha sindikal di Kámara Sindikal/SSK di 1991 na Kòrsou pa “gelijktrekking” i indeksashon di salario, lucha ku si tabatin strategia i táktika super bon deliniá, mesora a konkluí ku tabatin otro kos tras di e supuesto lucha aki. I Bingo! Despues di shete siman di akshon i wèlga, a yega na un akuerdo suavemente bisá ‘kuestionabel’ ku gobièrnu. Resultado final tabata, ku esnan ku a wèlga a pèrdè (na salario) muchu mas tantu welgando, ku e loke finalmente nan a haña. Konklushon final: e wèlga tabata mas intento, totalmente frakasá mester bisa, di oposishon pa via e akshonnan sindikal, baha e gobièrnu ku ta sintando.
Submitted by admin on Mon, 10/03/2008 - 20:13.
Considerando circumstancianan exepcional di e caso Leynan local y di reino hulandes, pero sigur tambe principionan di periodismo responsabel, no ta impedi un planta di televishon pa re-transmiti un reportahe traha cu ‘camera scondi’ of declaracion di un hende graba sin su conocemento. E conclusion aki por yega n’e despues di un revision municioso di nos leynan civil aki na Aruba, esnan di reino hulandes, pero tambe hurisprudencia den casonan cu a aparece dilanti di e ‘Conseho di Periodismo”di Hulanda, conoci den lenga hulandes como “Raad voor de Journalistiek’. Cu otro palabra, e argumento pseudo huridico di gerencia di TeleAruba pa no a pasa e programa ‘Un dia den Bida’ produci pa Poentje Castro no tin muchu validez. E argumento pa no pasa e programa pa motibunan huridico no tin muchu validez pasobra na prome lugar, transmicion of no di e programa no por ta basa ariba argumentonan huridico sino periodistico. Esaki pasobra den mundo di television y radiodifusion ta un hecho cu tur hende cu bai di acuerdo pa haci un entrevista, mester realisa cu e loke e bisa, tanto PROME, DURANTE of DESPUES di e entrevista por y ta worde graba y cu tur loke e persona bisa of haci por y ta worde usa periodisticamente. Un ehempel cla di esaki ta e afamado programa na television hulandes, ‘Pauw & Witteman’, unda despues cu ‘oficialmente’ e transmision a termina, Joran van der Sloot a tira un glas di biña den cara di e periodista investigador, Peter R. de Vries. Aunke productornan di e programa aki a cuestiona e forma con otro canalnan di television a haña e material videografico, nan no por a haci nada nada pa stroba su re-transmision den otro programanan di noticia.
Submitted by admin on Wed, 30/01/2008 - 14:42.
Ta un echo inegabel ku nos kultura di komunikashon ta unu basá riba krísis. Sea di un forma pro-aktivo òf pasivo, hopi ta e instansianan, organisashon, grupo, empresa, partidonan polítiko òf polítikonan individual ku kada biaha atrobe ta haña nan den un situashon di krísis innesesario, ku tur e konsekuensianan ku esaki tin pa sea nan imágen, reputashon òf benta di nan produktonan. Pa esnan aktivo riba tereno di relashon públiko i komunikashon, e dianan aki ta un berdadero “nirvana”. Situashonnan di krísis ku a surgi un tras di otro, kada un di nan revelando e ingredientenan klásiko di un situashon di krísis. Ingredientenan ku pa e eksperto riba e tereno aki, pero sigur tambe pa kualke persona ku un granito di “common sense” ta instrumentonan ku e por manehá pa sea minimalisá e efektonan di e krísis pa e imágen òf reputashon di e instansia, organisashon, grupo, empresa, partidonan polítiko òf personanan individual òf hasta bòltu esaki na nan benefisio. Mi ta bai tuma dos ehèmpel. E promé na Aruba. Na e úniko hospital di e isla aki un dama 9 luna na estado a duna lus na loke ta yama un “angelitu”, esta un beibi ku a nase morto. E ginekólogo ku a atendé a mama, mesora a kue kaminda pa prensa pa, usando mil i un argumento, mustra ku morto di e beibi, en todo kaso, no ta su falta. Ta falta di e asegurado general AZV ku tin yen di eksigensia arkaiko ku ta stroba spesialistanan duna un kuido na drechi, ta falta di hospital ku no tin personal, mashin bieu, etcetera. E asegurado general no a pèrdè pa gana i e tambe a kohe kaminda pa prensa pa splika ku ta e ginekólogo a faya, pasobra e reglanan di e asegurado no ta stroba un spesialista aktua den un kaso di emergensia. Den tur e diskushon, niun hende no tabatin e kordura i pasenshi pa warda un investigashon di hospital kiko a sosodé. E resultado, ni e ginekólogo, ni e asegurado ni hospital no tabatin falta den nasementu morto di e beibi. Konsekuensia? E imágen di e dòkter a sufri, miéntras e imágen i reputashon di e asegurado AZV a bolbe haña un sla. Tur esaki, innesesario si kada un a opservá un di e promé reglanan di komunikashon den momento di krísis: GET ALL THE FACTS FIRST! Bo skohe pa bai publisidat solamente ora bo tin TUR echonan riba un rei i no solamente pasobra bo kier defendé bo reputashon. Echo ta, ku den tipo di kasonan asina bo ta hasi mas daño na bo mes, pasobra bo ta drenta publisidat ku datonan ku bo tin sigur si nan ta klòp, si òf no. Rektifiká bo propio deklarashonnan den momento di krísis ta un piká mortal!
Submitted by admin on Wed, 09/01/2008 - 16:40.
Hesus yunan di Kòrsou tin un memoria kòrtiku! Den tur e furia di masbangu di último dianan rondó di e figura marginal di polítika di Ulanda, Hero Brinkman, tur hende aparentemente a lubidá, ku no ta promé biaha ku polítikonan ulandes a ekspresá nan mes di e forma ei kontra Kòrsou, Antia i su habitantenan. No ta promé biaha i sigur no ta último!
E ekspreshonnan di Brinkaman no a sorprendé hopi hende. Ami sigur ku no! Loke si tabata un sorpresa, tabata e reakshon di miembronan di parlamento di Antia, kendenan a sulfurá, sapatiá, rabia te bira pus, pasobra shon Brinkman no kier a guli su palabranan. Den e proseso, lubidando e hecho ku nan sapatiamentu i eksigensia pa rektifikashon a duna e deklarashonnan di Brinkman muchu mas publisidat i balor ku originalmente nan a haña òf tabatin. Pero pa kometé tipo di bobedatnan asina bo mester yama Pedro Atacho òf Glenn Sulvaran.
Submitted by admin on Wed, 02/01/2008 - 09:28.
Mi kier kuminsá mi promé kolumna pa 2008 deseando tur hende den Reino Ulandes ku ta papia, lesa i skibi papiamentu un felis aña nobo. Kòrda ku bo bida ta 100% produkto di bo pensamentu i aktonan. Pues ta mas ku lógiko ku pensamentu i akshon positivo lo redundá den nada otro ku kosnan positivo pa bo mes, esnan serka di ’bo i e komunidat ku bo ta biba aden. I papiando di kosnan positivo, kasi tur mandatario i/òf polítiko antiano a koinsidí den nan spichnan di fin di aña ku 2008 lo bira un aña di hopi “perspektiva”, unu di “kresementu” i di “adelanto”. Despues di hopi hopi aña di tende un tras di otro promé ministernan den nan diskurso di fin di aña anunsiá kataklismo pa e aña ku ta bini, e biaha aki tabatin manera un kompetensia entre lidernan polítiko pa anunsiá e “bon notisia” pa e aña ku ta bini. Kosnan lo kana bon pa Kòrsou, di esei no tin duda. E indikadónan ekonómiko tur ta duna señal di kresementu. Di parti di invershonistanan institushonal, tin un disponibilidat pa hasi invershon. Sektor di turismo lo sigui krese, miéntras ku sektor finansiero ta mustra señal di kresementu despues di añanan di redukshon. Esaki, ounke e kantidat di kuponan di trabou den e sektor aki lo bira ménos. Gobièrnunan, a debí na e eliminashon parsial di debe nashonal, tin mas sèn pa invertí den sektor sosial, miéntras tin sèn tambe pa invertí den loke a haña e nòmber di “inisiativa sosial-ekonómiko”.
 |
| |
|
|
|
|